Pytanie retoryczne to bardzo powszechny środek stylistyczny, którym posługujemy się w życiu codziennym. Jego używanie jest zazwyczaj bardzo intuicyjne. Jednak zastosowanie pytań retorycznych okazuje się być bardzo skuteczne również w naszym życiu zawodowym i tekstach pisanych.
Odpowiednio zastosowane pytanie retoryczne przez copywritera lub blogera sprawi, że tekst znacznie zyska w oczach odbiorców. Dlatego przyjrzyjmy się bliżej tej figurze retorycznej.
Pytania bez odpowiedzi
Czym tak właściwie jest pytanie retoryczne? Choć zapewne wszyscy podskórnie czujemy, o co w nim chodzi, to warto przyjrzeć się definicji tego środka stylistycznego. W internetowym Słowniku języka polskiego PWN czytamy, że jest to:
zwrot w postaci pytania, na które nie oczekuje się odpowiedzi, gdyż jest ona znana
Internetowa Encyklopedia PWN podaje nieco bardziej rozbudowane wyjaśnienie tego terminu:
zwrot krasomówczy, pytanie, na które nie oczekuje się odpowiedzi, zdanie mające sens twierdzący, ujęte jednak w formę pytajną w celu nadania wypowiedzi wyrazistego zabarwienia emocjonalnego
Te dwie definicje zawierają całą istotę znaczenia pytania retorycznego. Zadając taki rodzaj pytania, nie oczekujemy od rozmówcy żadnej odpowiedzi, ponieważ jest ona już znana lub zawarta w samym pytaniu. Zatem skoro nikt nie wymaga odpowiedzi, to…
… po co pytać?
Po co pytać o coś, co jest dla wszystkich oczywiste? Powodów jest kilka i warto o nich pamiętać, gdy przygotowujemy np. wystąpienie czy tekst na bloga. Umiejętnie użyte pytanie retoryczne potrafi zdziałać wiele dobrego i sprawić, że nasz przekaz zostanie lepiej odebrany i zapamiętany.
Dlaczego używamy pytań retorycznych:
- by podkreślić odpowiedź na nie, nawet jeśli nie została udzielona na głos. W myślach odbiorcy wybrzmi ona jednak dużo wyraźniej i zostanie lepiej zapamiętana;
- by nakierować na tok myślenia nadawcy i wzmocnić jego argumenty. Pytanie retoryczne z silnym ładunkiem perswazyjnym natychmiastowo podsuwa odbiorcy odpowiedź;
- by stworzyć pozory dialogu z odbiorcą i zachęcić go do reakcji. Zadane pytanie retoryczne sprawi, że słuchacz/czytelnik przestanie występować w roli biernego odbiorcy, ale będzie niejako zaproszony do rozmowy, zauważony i doceniony przez nadawcę. Taki zabieg poruszy go również do własnych przemyśleń;
- by urozmaicić przekaz i przerwać monolog, który czasami może zwyczajnie znużyć odbiorcę. Pytanie retoryczne staje się ułatwieniem dla odbiorców w czasie odbierania tekstu, a także dla jego nadawców, którzy mogą tą figurą retoryczną dodać przekazowi więcej atrakcyjności i siły.
Pytania retoryczne – przykłady
Choć zapewne wszyscy z nas są w stanie wymienić przynajmniej jedno pytanie retoryczne, to warto w tym miejscu przytoczyć kilka z nich:
Czy może być lepiej?
Kto z nas nie chciałby mieć więcej pieniędzy?
Jeśli nie teraz, to kiedy?
Jak Ty się zachowujesz?
To oczywiście tylko przykłady. Pytania retoryczne zawsze powstają w jakimś kontekście i są dopasowane do sytuacji, w której się znajdujemy, czy tematyki tekstu, który piszemy.
Nie nadużywaj
Pytanie retoryczne to środek stylistyczny, który może znacznie pomóc wzbogacić nasz tekst. Jednak z używaniem go nie należy przesadzać, by nie zarzucić odbiorców niekończącymi się niewiadomymi. Ten środek stylistyczny świetnie odnajduje się w momentach kulminacyjnych tekstu, czyli tam, gdzie wybrzmiewa najważniejsze zdanie. Częstym i efektownym zabiegiem jest również umieszczenie pytania retorycznego na końcu lub na początku tekstu. Wtedy pełni funkcję wprowadzenia do rozważań lub pozostawia otwartą furtkę do przemyśleń dla odbiorców.
Umiejętne posługiwanie się pytaniami retorycznymi w tekście może być niezwykle pomocne w życiu zawodowym blogera czy copywritera, by od czasu do czasu wprowadzić różnorodność w tekstach. Czasami można, a nawet trzeba poeksperymentować, a ta figura retoryczna jest na tyle wdzięczna, że zazwyczaj dosyć łatwo wpleść ją w swoje rozważania. Więc chyba warto spróbować, prawda?
